Đối với những ai đã quyết tâm bước theo Đức Kitô, Chúa chúng ta, và đã đặt thánh ý cùng vinh quang của Người làm mục tiêu trung tâm của đời mình, một câu hỏi tất yếu sẽ xuất hiện: “Đâu là thánh ý mà Thiên Chúa dành cho cuộc đời tôi?” Đây là một câu hỏi then chốt mà mọi Kitô hữu đều phải tìm kiếm lời giải đáp. Đáng tiếc thay, nhiều người thậm chí không đặt ra câu hỏi ấy. Thay vào đó, họ chỉ nghĩ đến những điều bản thân mong muốn đạt được trong cuộc sống và không khởi đi từ thánh ý Thiên Chúa. Vì thế, hãy xác quyết ngay từ hôm nay rằng thánh ý Thiên Chúa phải là điểm khởi đầu cho mọi chọn lựa và mọi dự định của đời mình.
Dĩ nhiên, biết được thánh ý Thiên Chúa rõ ràng không đồng nghĩa với việc thi hành thánh ý ấy. Tuy nhiên, để có thể thực hiện thánh ý Thiên Chúa, trước hết ta phải nhận biết thánh ý đó. Dẫu vậy, trước khi bắt đầu hành trình phân định thánh ý Chúa cho cuộc đời mình, có một điều kiện tiên quyết mang tính cấu thành: bạn phải sẵn sàng thực hiện bất cứ điều gì Chúa đòi hỏi nơi bạn. Thái độ căn bản hướng đến thánh ý Thiên Chúa và hoàn toàn phó thác cho việc hoàn tất ý định của Người phải trở thành chính căn tính của bạn. Bạn phải thưa lời “Xin Vâng” với thánh ý Thiên Chúa ngay cả trước khi biết chính xác Người đang yêu cầu điều gì. Bạn phải sẵn sàng và thiện chí thực hiện bất cứ điều gì Người truyền dạy. Bạn phải tìm kiếm sự bình tâm thiêng liêng hoàn toàn đối với những gì Người muốn nơi bạn. Hãy nhớ rằng, trong linh đạo I-nhã, “bình tâm” không hàm ý sự lãnh đạm hay thiếu quan tâm. Trái lại, bạn phải có một sự quan tâm sâu xa đối với điều Thiên Chúa muốn. Tuy nhiên, sự bình tâm ấy có nghĩa là bạn không đưa những sở thích cá nhân của mình vào tiến trình phân định. Bạn không tìm cách “uốn nắn” thánh ý Thiên Chúa theo ý riêng mình. Đúng hơn, bạn tách mình khỏi mọi kết quả mình mong muốn, và sẵn sàng cũng như thiện chí thực hiện bất cứ điều gì Người yêu cầu và truyền dạy trong hiện tại, không do dự, không trì hoãn. Chính thái độ bình tâm ấy là một điều vô cùng cao đẹp và đáng quý trước mặt Thiên Chúa.
Khi đã có được sự bình tâm như một điều kiện tiên quyết nền tảng, giờ đây chúng ta hãy xét đến câu hỏi đang được đặt ra: “Đâu là thánh ý Thiên Chúa dành cho cuộc đời tôi?” Câu hỏi này có thể xuất hiện vào những thời điểm nhất định trong cuộc đời, khi những quyết định quan trọng phải được đưa ra, chẳng hạn như khi phải lựa chọn giữa đời sống hôn nhân và ơn gọi tu trì; khi phải quyết định chọn người bạn đời trăm năm; khi quyết định có nên gia nhập một hội dòng hay không, v.v. Ngoài ra, trong cuộc sống còn có rất nhiều quyết định khác cần được thực hiện nhằm chu toàn thánh ý Thiên Chúa. Chẳng hạn: lựa chọn nghề nghiệp, quyết định sinh thêm con, thay đổi nơi cư trú, thiết lập hay duy trì các mối tương quan xã hội, tham gia một hoạt động cụ thể hoặc thực hiện một giao dịch mua sắm. Và còn nhiều lựa chọn khác nữa. Cuộc sống được cấu thành bởi một chuỗi đầy dẫy những chọn lựa, nên việc học cách phân định thánh ý Thiên Chúa trong những quyết định hệ trọng của đời sống cũng sẽ giúp ích cho việc đưa ra những quyết định nhỏ hơn, kể cả những quyết định thường nhật. Dĩ nhiên, không phải mọi quyết định thường ngày đều đòi hỏi một tiến trình phân định kéo dài. Tuy nhiên, mọi quyết định đều nên được thực hiện trong ánh sáng của sự phân định thiêng liêng. Và nếu bạn biết thực hành việc phân định như một thói quen bền vững, sống theo những nguyên tắc ấy thường xuyên, thì các quyết định hằng ngày sẽ trở nên dễ dàng hơn, nhanh chóng hơn và có nhiều khả năng phù hợp với thánh ý Thiên Chúa hơn. Khi những quyết định lớn lao và mang tính bước ngoặt của cuộc đời xuất hiện, chính thói quen thực hành các nguyên tắc ấy sẽ trở thành một sự hướng dẫn vô giá giúp bạn chọn lựa và thi hành thánh ý Thiên Chúa.
Với phần dẫn nhập như vậy, giờ đây chúng ta hãy xem xét giáo huấn của thánh I-nhã về việc phân định thánh ý Thiên Chúa và thực hiện điều mà ngài gọi là “một lựa chọn lành mạnh và tốt lành” (a good election). Khi nói đến “một sự chọn lựa tốt lành,” thánh I-nhã đặc biệt nhắm đến những quyết định quan trọng của đời người. Tuy nhiên, những phương pháp mà ngài trình bày để đưa ra các quyết định trọng đại ấy cũng có thể được áp dụng cho những quyết định ít hệ trọng hơn. Ngài giải thích rằng khi bạn phải đưa ra một quyết định mà bạn tin là liên quan đến thánh ý Thiên Chúa, kinh nghiệm nội tâm của bạn khi đối diện với quyết định ấy có thể được phân thành ba dạng khác nhau. Vì thế, thánh I-nhã trình bày cho chúng ta ba “thời điểm” khác nhau mà trong đó con người có thể đạt tới việc nhận biết thánh ý Thiên Chúa. Kinh nghiệm nội tâm của thời điểm thứ nhất thì ngắn gọn, rõ ràng và dễ dàng. Kinh nghiệm nội tâm của thời điểm thứ hai kéo dài hơn đôi chút và bao gồm một số phương pháp thuộc việc phân định các thần loại mà chúng ta đã đề cập trước đó. Tuy nhiên, khi cả hai kinh nghiệm nội tâm đầu tiên đều không hiện diện đủ để giúp bạn nhận ra thánh ý Thiên Chúa, thánh I-nhã đề nghị một phương thế thứ ba để phân định thánh ý Thiên Chúa bằng cách sử dụng hai phương pháp thực tiễn.
Thời điểm thứ nhất - Sự minh xác không thể nghi ngờ
Thời điểm thứ nhất. Đó là khi Thiên Chúa, Chúa chúng ta, tác động và lôi kéo ý muốn mạnh mẽ đến mức linh hồn đạo đức ấy không hồ nghi và cũng không thể hồ nghi, nhưng lập tức đi theo điều được tỏ lộ cho mình, ví dụ như thánh Phaolô và thánh Matthêu đã làm như thế khi các ngài bước theo Đức Kitô Chúa chúng ta.
Việc nhận biết thánh ý Thiên Chúa với một sự chắc chắn vượt trên mọi nghi ngờ được minh họa rõ nét nhất qua hai ví dụ trong Kinh Thánh. Ví dụ thứ nhất là cuộc hoán cải trực tiếp và ngay tức khắc của thánh Phaolô. Chúng ta nhớ rằng ngài đã bị ngã ngựa, và chính Chúa đã chất vấn tại sao ngài lại bách hại Hội Thánh của Người (x. Cv 9). Trong giây phút của thị kiến ấy, không còn khoảng trống cho sự hồ nghi, một xác tín nội tâm hết sức rõ ràng đã làm Phaolô biết rằng chính Thiên Chúa đang nói với mình. Kết quả là ngài lập tức thay đổi đời sống và trở thành một nhà loan báo Tin Mừng vĩ đại. Ví dụ thứ hai được tìm thấy trong Tin Mừng theo thánh Matthêu 9,9 - khi Đức Giêsu gặp Matthêu và nói với ông: “Anh hãy theo tôi!” Ngay lập tức, Matthêu đứng dậy, từ bỏ mọi sự và bước theo Đức Kitô.
Dù cả hai biến cố đều bao hàm một cuộc gặp gỡ cụ thể với Đức Kitô (đối với thánh Phaolô là qua thị kiến, còn đối với thánh Matthêu là cuộc gặp gỡ trực tiếp bằng xương bằng thịt), cả hai đều trải nghiệm một lời mời gọi nội tâm mạnh mẽ và rõ ràng, và cả hai đã đáp lại lời mời gọi ấy không chút do dự.
Trong đời sống của bạn, có lẽ bạn sẽ không gặp Đức Kitô hữu hình đang bước đi và trực tiếp bảo bạn phải làm điều này hay điều kia; cũng có thể bạn sẽ không trải qua một thị kiến phi thường khiến bạn ngã xuống, bị mù lòa và hoàn toàn đổi thay cuộc đời. Tuy nhiên, vẫn có những lúc bạn có thể cảm nghiệm cùng một sự xác tín nội tâm như thánh Phaolô và thánh Matthêu, nhờ một ân sủng đặc biệt và mạnh mẽ của Thiên Chúa.
Không cần phải nói nhiều về kinh nghiệm ấy. Khi bạn nhận được một sự truyền đạt rõ ràng và dứt khoát như thế từ Chúa chúng ta, câu trả lời thích hợp duy nhất là thưa “Xin Vâng” quảng đại và bước theo Người mà không giữ lại điều gì cho riêng mình. Trong trường hợp này, bạn biết thánh ý Thiên Chúa đơn giản vì bạn biết đó là thánh ý của Người. Điều ấy vượt quá mọi giải thích và vượt trên mọi nghi ngờ. Bạn biết. Bạn chắc chắn về điều đó.
Dù kinh nghiệm này có thể hiếm xảy ra, nhưng nó vẫn thực sự xảy ra. Có những tâm hồn được Thiên Chúa chạm đến bằng một xác tín sâu xa đến mức người ta không thể làm gì khác đi ngoài việc đáp lại thánh ý Thiên Chúa. Nếu bạn gặp được kinh nghiệm ấy trong đời mình, hãy can đảm tín thác vào tiếng gọi rõ ràng và chắc chắn mà Thiên Chúa đặt trong lòng bạn.
Thời điểm thứ hai - Phân định dựa trên những niềm an ủi và sự sầu khổ thiêng liêng
Thời điểm thứ hai. Đó là khi người ta nhận được đủ ánh sáng và hiểu biết nhờ kinh nghiệm về những an ủi và sầu khổ thiêng liêng, cũng như nhờ kinh nghiệm phân định các loại thần lành và thần dữ khác nhau.
Nếu không có sự minh nhiên vượt trên mọi nghi ngờ phát sinh từ một sự thông truyền trực tiếp của Chúa chúng ta, thì người ta có thể sử dụng cách thứ hai để nhận biết thánh ý Thiên Chúa. Phương thức này dựa trên những nguyên tắc đã được trình bày liên quan đến việc phân định các thần (Chương Năm và Chương Sáu). Trong hành trình này, người tín hữu được mời gọi hướng sự chú ý vào những chuyển động nội tâm của linh hồn nhằm nhận ra các niềm an ủi và những lúc sầu khổ thiêng liêng phát sinh từ hành động này hay lối suy nghĩ kia. Điều được chú ý trước hết không phải là một sự phân tích hợp lý hay đánh giá thuần túy bằng lý trí; trái lại, đây là một tiến trình dựa trên việc nhận ra và đón nhận những tác động thiêng liêng mà Thiên Chúa thực hiện trong tâm hồn.
Chẳng hạn, nếu bạn đang suy nghĩ về việc chuyển đến một thành phố mới cùng với gia đình mình, và mỗi khi suy nghĩ về điều ấy, bạn cảm nhận rõ ràng những niềm an ủi thiêng liêng đến từ Thiên Chúa, thì bạn nên lưu tâm đến những biến chuyển ấy và bắt đầu bước theo sự hướng dẫn mà chúng gợi mở. Đồng thời, nếu mỗi khi nghĩ đến việc tiếp tục ở lại nơi hiện tại, bạn lại kinh nghiệm một sự sầu khổ thiêng liêng rõ rệt theo cách thánh I-nhã đã mô tả, thì đó cũng là một dấu chỉ cho thấy việc ở lại không phải là điều Thiên Chúa mong muốn nơi bạn. Tiến trình này đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn và một thái độ chú tâm đối với các kinh nghiệm thiêng liêng. Vì thế, lý trí con người vẫn được sử dụng, nhưng điều mà lý trí suy xét chính là các niềm an ủi và những lúc sầu khổ thiêng liêng ấy. Ngoài ra, việc thực hành xét mình hằng ngày và việc suy tư trên những hoa trái thu được từ việc xét mình ấy qua thời gian sẽ là một trợ giúp rất hữu ích trong tiến trình phân định thánh ý Thiên Chúa.
Thời điểm thứ ba - Phân định trong bình an và theo lý trí
Thời điểm thứ ba. Đó là khi linh hồn ở trong sự tĩnh lặng, và con người trước hết suy xét mục đích vì lý do gì mà mình được tạo dựng: đó là để ca tụng Thiên Chúa, Chúa chúng ta, và để đạt tới ơn cứu rỗi. Với ước vọng đó, người ấy chọn một bậc sống hay hoàn cảnh sống trong lòng Hội Thánh, như một phương thế để phụng sự Thiên Chúa và đạt tới phần rỗi linh hồn.
Tôi gọi đây là thời kỳ tĩnh lặng, nghĩa là khi linh hồn không bị tác động bởi các thần loại khác nhau, và sử dụng các tài năng tự nhiên của mình trong tự do và bình tâm.
Có ba yếu tố hiện diện khi cần sử dụng phương pháp thứ ba này để phân định thánh ý Thiên Chúa:
- Bạn đang bình an và tĩnh lặng trong nội tâm;
- Bạn không có sự xác tín vượt trên mọi nghi ngờ như ở Thời điểm thứ nhất; và
- Bạn cũng không có những kinh nghiệm rõ rệt về an ủi và sầu khổ thiêng liêng như trong Thời điểm thứ hai nêu ở trên.
Khi hội đủ ba điều kiện ấy, bạn cần vận dụng lý trí để cân nhắc những mặt thuận và nghịch của điều mình đang phải chọn lựa. Thánh I-nhã đề nghị hai phương pháp phân định trong hoàn cảnh này.
Phương pháp thứ nhất:
- Hãy bắt đầu tiến trình phân định khi bạn đang ở trong trạng thái bình an và thanh thản nội tâm. Một tâm hồn bình an là điều kiện thiết yếu cho việc phân định khách quan này.
- Đặt quyết định cần chọn lựa trước mặt mình. Hãy cố gắng giữ thái độ bình tâm thiêng liêng (indifference), nghĩa là sẵn sàng đón nhận bất cứ kết quả nào giúp mang lại vinh quang lớn hơn cho Thiên Chúa.
- Hãy dâng lên Thiên Chúa một lời nguyện xin cụ thể, cầu xin Người hướng ý muốn của bạn về điều làm vinh danh Người hơn cả. Xin Người soi sáng trí khôn để bạn nhận ra và chọn lựa điều ấy giữa nhiều khả thể khác nhau.
- Hãy xem xét những lợi ích và bất lợi của từng phương án. Đặt chúng cạnh nhau để so sánh. Khi làm như vậy, đừng chỉ lưu ý đến số lượng các lý do, nhưng còn phải cân nhắc giá trị và tầm quan trọng của từng lý do.
- Sau khi suy xét cẩn thận, hãy xác định xem lý trí của bạn đi đến kết luận nào. Điều gì đem lại vinh quang lớn hơn cho Thiên Chúa? Một lần nữa, đây là việc vận dụng lý trí tự nhiên chứ không phải chiều theo những cảm xúc hay sở thích riêng.
- Khi đã đưa ra được một quyết định hợp lý hết mức có thể, hãy khiêm tốn đặt nó trước mặt Thiên Chúa trong cầu nguyện, để Người xác nhận nó. Nếu có thể, cũng nên chia sẻ tiến trình suy xét và kết luận của mình với một người đồng hành thiêng liêng đáng tin cậy hoặc một vị linh hướng, nhất là khi quyết định liên quan đến những vấn đề quan trọng của cuộc đời.
Phương pháp thứ hai:
Phương pháp này được sử dụng khi cách thức thứ nhất ở trên không đem lại sự sáng tỏ cần thiết để đưa ra một quyết định đúng đắn liên quan đến thánh ý Thiên Chúa.
Trước hết, một lần nữa, phải đặt tình yêu đối với Thiên Chúa và vinh quang của Người làm mục tiêu duy nhất của sự chọn lựa. Từ nền tảng này, hãy nhìn vấn đề một cách khách quan dưới ba góc độ khác nhau.
- Góc độ thứ nhất: Hãy tưởng tượng bạn đang khuyên bảo một người xa lạ mà bạn chân thành mong muốn giúp họ đưa ra những chọn lựa hoàn thiện bản thân nhằm làm vinh danh Thiên Chúa hơn cả. Bạn sẽ khuyên người ấy điều gì? Sau khi thực hiện bài tập tưởng tượng này, chính bạn hãy làm theo lời khuyên mà mình đã đưa ra cho người ấy để đưa ra quyết định của bản thân. Bài tập này giúp duy trì tính khách quan và sự tự do nội tâm.
- Góc độ thứ hai: Hãy hình dung mình khi đang trong giờ lâm tử. Từ viễn cảnh ấy, đâu là quyết định mà bạn sẽ mong ước mình đã thực hiện?
- Góc độ thứ ba: Hãy đặt mình vào ngày phán xét. Khi ra trình diện trước tòa Chúa tối cao, bạn sẽ mong rằng mình đã chọn lựa điều gì?
Cũng như trong phương pháp thứ nhất, sau khi đã đưa ra một quyết định hợp lý hết mức có thể, hãy trình bày quyết định ấy lên Thiên Chúa trong cầu nguyện, để Người xác nhận nó trong lời cầu nguyện của bạn.
Như có thể thấy, cách tiếp cận ở thời điểm thứ ba đối với việc phân định thánh ý Thiên Chúa dựa rất nhiều vào việc vận dụng lý trí. Bắt đầu từ phương pháp thứ nhất, bạn đặt tình yêu và vinh quang của Thiên Chúa làm mục tiêu tối thượng; sau đó suy xét hai lựa chọn đang hiện diện trước mắt; cân nhắc dưới nhiều góc độ khác nhau xem lựa chọn nào có vẻ mang lại vinh quang lớn hơn cho Thiên Chúa; thực hiện việc cân nhắc ấy với mức độ khách quan cao nhất có thể; rồi cuối cùng dâng quyết định ấy lên Thiên Chúa trong cầu nguyện để Người xác nhận đó là thánh ý của Người. Khi phương pháp thứ nhất không đem lại sự sáng tỏ mong muốn, bạn chuyển sang phương pháp thứ hai, vốn còn khách quan hơn, bằng cách tiếp tục các bước tương tự nhưng thêm vào việc tự hỏi: bạn sẽ khuyên người khác thế nào, bạn sẽ bình an nhất với quyết định nào vào giờ lâm tử, và bạn sẽ mong mình đã chọn điều gì trong ngày phán xét.
Mặc dù hoàn cảnh này có thể không mang lại sự xác tín như khi Thiên Chúa trực tiếp và rõ ràng lên tiếng, và mặc dù nó không dựa trên những kinh nghiệm an ủi hay sầu khổ thiêng liêng kéo dài theo thời gian, nhưng nó vẫn cung cấp một phương pháp thực tiễn và được suy xét cách hợp lý để nhận ra thánh ý Thiên Chúa. Sau khi thực hành các phương pháp ấy, bạn sẽ có thể đưa ra một quyết định tốt lành với lòng tin tưởng, đồng thời vẫn giữ được một lương tâm sáng suốt và bình an.
Link bài gốc: Chapter Eleven: Discerning the Will of God
Chuyển ngữ: Jos. John B. | CTV JESCOM - Truyền Thông Dòng Tên
